قسمتی از فصل 4 زیست 1 کتاب زیست رنگین کمان ( گردش مواد )

1از مجموعه مطالب گسترده ی مطرح شده در کنکور سراسری بحث گوارش است که اهمیت خاصی دارد .

وال­ ها­­ بزرگ­ترین جانوران کره ­زمین هستند .

این وال کوژ پشت از نظر اندازه ، متوسط است ، این وال 16 متر درازا دارد .

   وال کوژ­پشت جهت تأمین ماده و انرژی برای بدن 72 تنی خود نیاز به غذای فراوان دارد .

غذای این جانور ماهی ­های کوچک و خرچنگ ­های ریزساکن دریا­هاست .

وال کوژ­پشت دندان ندارد و به جای دندان چند ردیف اندام شانه ­مانند در دو طرف آروارۀ بالای خود دارد .

این جانور برای غذا­خوردن ، نخست دهان و گلوی خود را باز می­کند و مقدار زیادی آب به همراه جاندارانی که در آن شنا می­کنند ، وارد دهان و گلوی خود می‌کند .2

هنگامی که وال ها دهان و گلوی خود را می­بندد ، آب از دهان خارج می­شود ، اما ذرات موجود درآب در لای اندام­ های شانه مانند  ( بالن )  او گیر می­کنند .

 در این هنگام جانور این مواد را می­ بلعد و وارد معده خود می­کند .

­پس از آن معده ی وال کوژپشت که در هر وعده می­تواند در حدود نیم ­تن ماده ی غذایی را در خود جای دهد، گوارش را آغاز می‌کند .

وزن غذای روزانه این وال به حدود 2 تن می­رسد .

بنابراین غذای بزرگ­ترین جانور از ریزترین جانوران تأمین می­شود .

وال روزی 4 بار تغذیه می ­کند . در وال کوژپشت گوارش مکانیکی مواد غذایی از دهان و گوارش شیمیایی مواد غذایی از معده آغاز می‌شود .

وال از پستانداران محسوب می­ شود و با شش تنفس می­کند .

هرچند دقیقه یک­بار به سطح آب آمده و پس از تنفس دوباره به زیر آب می­رود .

دارای لقاح داخلی و بچه ­زاست و جز پستانداران جفت دار می­باشد و دارای پرده دیافراگم است که قفسه سینه را از پایین محدودمی­ کند .

وال­ ها از نظر چین­ خوردگی قشر مخ پس از پریمات ها  ( نخستی ها )  و انسان­ ها قرار دارند .

وال ­ها در زندگی اجتماعی خود دارای ارتباطات پیچیده ­ای از طریق ایجاد صدا هستند و بیش‌تر قشر­ مخ آن‌ها ،­ احتمالاً به پردازش اطلاعات در مورد صداها اختصاص یافته است .

 * آرواره ی بالا دارای چند ردیف اندام شانه مانند در دو طرف آرواره می­ باشد در حالی که آرواره پایین فاقد اندام شانه مانند است . 

نقش اندام‌های شانه مانند فیلتر کردن آب و به دام انداختن ذرات غذایی آب است .

 *گوارش مکانیکی وال کوژپشت از دهان آغاز می ­شود و ذرات غذایی در معده پس از تجزیه و هیدرولیز به مولکول­ های کوچک تبدیل می‌شوند (گوارش شیمیایی )  و وارد روده می­شوند .

جذب مولکول­ های کوچک به خون در روده ­ها صورت گرفته و باقی­مانده مواد غذایی از طریق مخرج دفع می­ شوند .

رابطه بین وال کوژپشت با ماهی­ های کوچک و خرچنگ­ های ریز صیادی است  .

 اندام­ های جلویی وال ­ها تبدیل به باله شده­ اند و از نظر ساختاری ،  مشابهت اساسی به اندام ­های جلویی سایر مهره­ داران مانند دست انسان ، بال پرندگان ، بال خفاش دارند .

به همین خاطر باله ­های جلویی وال همولوگ اندام­ های جلویی مهره ­داران محسوب می ­شوند .

 اندام­های عقبی  ( پاها )  در وال ­ها تحلیل رفته و از بین رفته­ اند .

به اندام هایی مانند اندام حرکتی عقبی در وال ­ها که نشان­ دهنده تغییرات جاندار در گذشته هستند ، اندام وستیجیال می­گویند .

بزرگ­ترین جانوران کره زمین ← وال ­ها

بزرگ­ترین جاندار روی کره زمین ← درخت سکویا ( طول 100 متر ، قطر 7 متر )

 وال سیستم تنفسی ششی و دستگاه گردش خون بسته با قلب چهار حفره­ ای  

(دو دهلیز و دو بطن )  دارد و مواد دفعی نیتروژن ­دار را به صورت اوره دفع می ­کند و همانند سایر مهره داران هم سیستم دفاع غیراختصاصی دارد و هم سیستم دفاع اختصاصی .

 مقایسه

 تغذیه و گوارش در جانوران  :

تغذیه و گوارش در جانوران چهار مرحله ی اصلی دارد :  

 

 1 -  بلع :  یعنی فرو بردن غذا از راه دهان به معده

 

2 - گوارش

گوارش مکانیکی ← خرد کردن ذرات درشت غذایی به تکه­ های کوچک

 گوارش شیمیایی ← تجزیه پلی ­مرها به مونو مرهای سازنده آن‌ها

پلی ­ساکارید و دی ساکارید ها ← مونوساکارید


 *پلی­ مر­ها مولکول­ های درشتی هستند و نمی­ توانند از غشای سلول­ ها عبور کنند و وارد سلول ­ها شوند ، سلول ­ها برای ساختن پلی­ مر­های مورد نیاز خود به مونو مر نیاز دارند . به همین خاطر پلی ­مر­ها باید به مونو مرتجزیه شوند .

پلی­ پپتید ← آمینواسید

در گوارش شیمیایی پلی­ مرها به مونومر تبدیل می­ شوند

نوکلئیک اسیدها ← نوکلئوتید

لیپیدها ← گلیسرول + اسیدهای چرب

 

3- جذب :  یعنی ورود مولکول­ های مونومر به سلول­ های پوشاننده سطح روده و سپس ورود آن‌ها به خون . . .

 

4- دفع مدفوع :  یعنی خروج مواد گوارش نیافته و ترشحات لوله گوارشی از بدن . . .

 گوارش غذا در جانوران مختلف، متفاوت است :  نوع غذا و روش ­های گوارش آن در جانوران مختلف متفاوت است .

 تغذیه در کرم کدو :  کرم کدو نواری شکل است و به صورت انگل در روده انسان زندگی می­کند، دهان و لوله گوارشی ندارد و از پوست بدن خود مواد گوارش یافته را که درون روده وجود دارد، جذب می­کند .

 کرم ها :

 

کرم­های حلقوی ← کرم خاکی 

کرم های پهن ← پلاناریا

کرم­های نواری ← کرم کدو

 

 کرم کدو انگل ساده ­ای است . رابطه انگلی نوع ویژه­ ای از رابطه ی صیادی است .

در اینجا کرم کدو صیاد و انسان صید اوست . کرم کدو یک انگل داخلی تخصص یافته است .

در روده انسان علاوه براین که کرم کدو ممکن است به صورت انگلی زندگی کند ، موجوداتی از قبیل باکتری اشریشیاکلای و برخی باکتری‌های دیگر به صورت همزیست می­توانند زندگی کنند .

این باکتری ­ها برخی مواد مانند سلولز را تجزیه و از گلوکز ایجاد شده برای تغذیه خود استفاده می­کنند و نیز مقدار کمی ویتامین­های B و K  می­ سازند و با روش انتشار جذب خون می­شود .

­ * کرم کدو عمل بلع و گوارش ندارد ولی جذب انجام می­دهد و نیز فاقد لوله گوارشی بوده و عمل دفع مدفوع را نیز انجام نمی ­دهد .

 به عبارت دیگر در کرم کدو از 4 مرحله اساسی تغذیه و گوارش فقط مرحله جذب صورت می­گیرد .

 عمل تنفس در کرم کدو نیز از طریق پوست و به صورت مستقیم صورت می ­گیرد .

 نقش پوست کرم کدو :   1 -  جذب مواد غذایی       2 -  تبادل گازها

آنزیم­های گوارشی معده و روده که قادرند انواع مواد غذایی را گوارش کنند و آن­ ها را به مونو مر­های سازنده­ شان تبدیل کنند ، برکرم کدو بی­ تأثیرند ، زیرا سلول­ های بدن کرم کدو در برابر این آنزیم­ ها مقاومند .

این امر نشان دهنده نوعی تکامل همراه است .

  *انواع جانوران از نظر تغذیه :

 

علف خوار ← گاو، گوسفند، آهو، گوزن، گوریل

گوشت خوار ← شیر، کوسه، عقاب، عنکبوت

همه چیز خوار ← انسان، کرم خاکی و خرس.

 

 وال جانوری همه چیز خوار است، چون از پلانکتون ها تغذیه می کند  . ( جلبک های سبز هم جز پلانکتون ها محسوب می شوند )

هرجاندار برای تغییر دادن و جذب و استفاده از غذا باید محیطی برای عمل کردن آنزیم­ های گوارشی ایجاد کند ، این محیط باید در جایی در بیرون از سلول­ های جاندار باشد ، تا آنزیم ­های گوارشی به مولکول­ های زیستی خود جاندار آسیب نرسانند .

  *این محیط ممکن است در داخل سلول ایجاد شود مثل واکوئول ­های گوارشی و یا در خارج سلول ­ها مثل کیسه گوارشی یا لوله گوارشی .

تغذیه در جانداران تک سلولی :    جانداران تک سلولی نیز برای گوارش مواد غذایی ، در درون خود ، واکوئول ­های خاصی دارند .

مثلا ً آمیب ، واکوئلآمیب گوارشی دارد که غذا را درون آن گوارش می­ دهد .

بسیاری از اسفنج ­ها نیز به همین شیوه غذا را گوارش می­ دهند . آمیب و اسفنج ها فقط گوارش درون سلولی دارند .

 * واکوئول­ ها کیسه­ هایی تک غشایی از جنس غشای پلاسمایی هستند و به دستگاه غشایی درونی تعلق دارند .

واکوئول ­های گوارشی و لیزوزوم‌ها با یکدیگر همکاری دارند .

لیزوزوم ­ها با پیوستن به واکوئول ­های غذایی ، آنزیم­ های گوارشی را به درون واکوئول تخلیه و محتوای درون واکوئول را تجزیه می­کنند و واکوئل گوارشی را پدید می­ آورند .

 آمیب متعلق به شاخه ی آمیب­ ها و از فرمانروی آغازیان می­ باشد و ویژگی های زیر را دارا می‌باشد :

1-  دارای پای کاذب← حرکت و گرفتن غذا 

2-  فاقد دیواره ی سلول ← انعطاف پذیر

3- زیستگاه ← آب شور ، آب شیرین ، خاک مرطوب

4- روش تولید مثل  ← تقسیم میتوز

5- بیش‌تر زندگی آزاد و برخی زندگی انگلی ( آمیب اسهال خونی ) دارند . 

* اسفنج ­ها جانورانی ثابت و دارای سلول­ های تاژک­دار در لایه داخلی بدن خود هستند .

این سلول­ های تاژک­دار مانند هیدر نقش جابه‌جایی آب و گرفتن مواد غذایی را بر عهده دارند .

بسیاری ازجانوران ، درون بدن خود ، جایگاه خاصی برای گوارش غذا دارند .

این جایگاه خاص در خارج از محیط داخلی ، یعنی در خارج از خون و سلول ­های بدن است .

 * غالباً این جایگاه خاص شامل بخش­ های تخصص یافته است که علاوه بر ترشح آنزیم­ های گوارشی دارای لایه ­های محافظ هستند کهمی ­تواند خود بافت گوارش دهنده و ترشح کننده آنزیم ­ها را از گزند آنزیم ­ها در امان نگه دارند .

گوارش در هیدر :  گوارش غذا در هیدر

هیدر جانوری ساده ، ابتدایی و بي‌ مهره از گروه کیسه­ تنان است که به دلیل داشتن کیسه ی گوارشی به این نام خوانده می­شود .

کیسه گوارشی فقط یک راه به خارج دارد و آن دهان جاندار است .

کیسه گوارشی به گوارش و توزیع غذا بین سلول­ های جاندار می­پردازد .

هیدر می­تواند ذرات غذایی بسیار بزرگ­تر از سلول­ های خود را ببلعد  .

  * مواد گوارش نیافته در کیسه ی گوارشی از طریق دهان به خارج رانده می ­شوند .

* کیسه گوارشی قابلیت انعطاف دارد و می­ تواند ذرات غذایی بزرگ را در خود جای دهد .

      هیدر جانداری صیاد است و صید خود را ( که در اینجا نوعی سخت­ پوست کوچک است ) با نیش­ های زهری خود می ­کشد .

جاندار با کمک بازوهای خود شکار را وارد دهان خود می­ کند .

 در روی بازو ­های هیدر سلول­ های خاصی به نام سلول گزنده وجود دارد .

این سلول­ ها ( سلول های گزنده ) دارای نیش بوده و مقداری زهر در کیسه کنار آ‌‌ن‌ها ذخیره می­شود .

هنگامی که جانوری کوچک مانند سخت ­پوستان کوچک مثل دافنی به آن‌ها نزدیک می ­شود این سلول ­ها نیش ­های زهری خود را به سوی صید پرتاب می­ کنند .

این نیش ­ها در پیکر صید فرورفته و آن را فلج می­کنند .

سپس بازوها شکار را گرفته و به سمت دهان هدایت می­ کنند .

  صید هیدر در این شکل نوعی سخت­پوست کوچک­ آبزی بنام دافنی است .

جمعیت دافنی‌ها دارای الگوی رشد نمایی است . نمودار رشد جمعیت واقعی دافنی ها به شکل روبرو است .نمودار رشد جمعیت دافنی ها

 *نوعی دیگر از کیسه تنان به نام شقایق­ دریایی نیز روی بازوهای خود خارهای گزنده ­ای دارند که برای جانوران سمی است ، در حالی که دلقک ­ماهی ­ها از نیش این شقایق ­دریایی در امان­ اند و در میان بازوهای آن مخفی می ­شوند .

بین دلقک ­ماهی و شقایق­ دریایی یک نوع همزیستی معروف به نام هم سفرگی وجود دارد که در آن یک طرف  ( دلقک ­ماهی )  سود می ­برد و طرف دیگر ( شقایق ­دریایی )  نه سود می­برد و نه زیان .

 نکته :  دلقک ماهی و شقایق دریایی دارای تکامل همراه هستند .

هنگامی که طعمه درون کیسه گوارشی هیدر قرار می­گیرد   (بلع ) ، بعضی از سلول ­های پوشاننده ی کیسه ، آنزیم ­های هیدرولیز ­کننده ترشح می‌کنند .

تاژک ­هایی که از بعضی سلول ­ها بیرون زده ­اند غذا را با آنزیم ­های گوارشی مخلوط می­ کنند .

آنزیم ­ها بخش نرم بدن صید را به ذرات کوچک­تر تجزیه می ­کنند  (گوارش برون سلولی ). هنگامی که بعضی بخش­ های بدن شکار به ذرات کاملاً ریز تبدیل شده ، این ذرات وارد سلول­ های پوشاننده کیسه گوارشی می­ شوند و بقیه مراحل گوارشی خود را درون سلول ­ها می ­گذرانند  ( گوارش درون سلولی ) .

باقی­مانده ی بدن صید که گوارش نیافته است ، از راه دهان خارج می­شود  ( دفع )  

بنابراین گوارش هیدر ابتدا برون سلولی و سپس درون سلولی است  .

 بدن هیدر از دو لایه سلولی تشکیل شده است :

لایه خارجی : مکعبی یک لایه­ای(مشابه بافت پوششی لوله­های نفرون کلیه انسان)
سلول های استوانه ای بدون تاژک

لایه داخلی : استوانه­ای یک لایه­ای(مشابه بافت پوششی سطح درونی روده و معده انسان)

 

* لایه خارجی بدن هیدر ، نقش حفاظتی دارد و عمل تبادل گاز­ها را با آب اطراف به صورت مستقیم انجام می­ دهد .

در لایه خارجی حداقل دو نوع سلول می­ توان مشاهده کرد :  

1 - سلول­های پوششی :  نقش حفاظتی دارند . 

2 - سلول­های گزنده :  با نیش­ های زهری در صید طعمه موثرند .

 *لایه داخلی بدن هیدر شامل حداقل 2 نوع سلول است که عبارتند از :

سلول­ های استوانه ­ای بدون تاژک :

این سلول ­ها دو نقش مهم دارند یکی این که با ترشح آنزیم ­های هیدرولیز کننده ، باعث گوارش برون سلولی می­ شوند و دیگر اینکه پس از پایان گوارش برون سلولی ، ذرات ریز غذا را با روش فاگوستیوز به داخل فرو برده و گوارش درون سلولی را انجام می­ دهند .

این سلول ها گوارش ذرات غذایی را در واکوئل های غذایی خود انجام می‌دهند .

سلول­ های استوانه­ ای تاژک­دار :  این سلول­ ها نیز دو نقش مهم دارند

1 - با ترشح آنزیم­ های هیدرولیز کننده در گوارش برون سلولی موثرند .

2 - با داشتن تاژک و حرکت آن ، باعث مخلوط شدن غذا با آنزیم ­های گوارشی می­ شوند ، بنابراین در گوارش برون سلولی موثرند .

20

* کیسه گوارشی حتی درون بازو های دهانی هیدر ادامه دارد .جوانه زدن هیدر ( تولید مثل غیر جنسی )

* جهت حرکت  غذا درون کیسه گوارشی هیدر دو طرفه است .

* حرکت بازوها و تاژک ­ها در هیدر توسط شبکه عصبی کنترل می­شود .

* هیدر جانداری است که غالباً ثابت است اما می ­تواند به آهستگی در زیستگاه خود جابه جا شود و می­ تواند به روش غیرجنسی نیز تولید مثل کند .

تولید مثل غیر جنسی هیدر به صورت جوانه زدن است .

* در این روش جوانه ممکن است از والد جدا شود و به جانداری مستقل تبدیل شود و یا اینکه همچنان به والد متصل باقی بماند .

 


 تست :  در هيدر ……                                                                                                       (کنکور سراسري 88)

1 )  جهت حركت مواد در كيسه‌ي گوارشي، يك طرفه مي‌باشد .

2 )  همه‌ي سلول‌ها مي‌توانند به طور مستقل به تبادل مواد با محيط بپردازند .

3 )  توليدمثل به روش‌هاي جنسي ، جوانه‌ زدن و قطعه قطعه شدن ديده مي‌شود .

4 )  برخي سلول‌هاي كيسه‌ي گوارشي مژك دارند و بعضي آنزيم‌هاي هيدروليزكننده ترشح مي‌كنند .

پاسخ تشریحی :  در كيسه‌تنان  ( مانند عروس دريايي و هيدر )  همه‌ ی سلول‌ ها مي‌توانند به طور مستقل به تبادل مواد با محيط  ( كه آب است )  بپردازند .

در هيدر مواد غذايي از راه دهان وارد كيسه‌ ی گوارشي مي‌شوند و مواد گوارش نيافته از راه دهان خارج مي‌شود .

بنابراين حركت مواد در كيسه‌ي گوارشي دو طرفه است .

در هيدر توليدمثل جنسي و توليدمثل غيرجنسي از نوع جوانه زدن ديده مي‌شود .

اما قطعه ، قطعه شدن در هيدر ديده نمي‌شود .

برخي سلول‌هاي كيسه‌ ی گوارشي هيدر تاژك دارند و برخي با عمل اگزوسيتوز آنزيم‌هاي هيدروليز كننده ترشح مي‌كنند .

پاسخ صحیح گزينه‌ي «2» می باشد .


 

تغذیه در جانورانی که لوله گوارش دارند :

بسیاری از جانوران لوله گوارش دارند .

لوله گوارشی از دهان آغاز و به مخرج ختم می­شود . جهت حرکت غذا نیز درون لوله گوارشی ، یک طرفه و از سوی دهان به سوی مخرج است .

بخش ­های مختلف لوله گوارشی برای انجام کار­های اختصاصی ، شکل و عمل اختصاصی پیدا کرده ­اند .

مثلاً غذا از دهان به گلو و از آنجا ، از راه مری به معده می­رود .

لوله گوارشی بعضی جانوران دارای چینه ­دان و سنگدان نیز هست .

 چینه­ دان محل نرم­تر شدن و ذخیره موقت غذاست .

معده و سنگدان نیز محل ذخیره موقت غذا هستند ، اما ماهیچه­ های آن‌ها بسیار قوی­ تر از ماهیچه ­های چینه ­دان است و می­توانند غذا را تا حدودی خرد و آسیاب کنند .

روده که جایگاه اصلی گوارش و جذب غذاست ، بین معده و مخرج قرار دارد . 

 در جانوران مختلف ، بر اساس نوع جانور و نوع غذایی که می­ خورند ، بخش­ های مختلف لوله گوارش متفاوت است .

این تفاوت ­ها برای حداکثر استفاده از غذا و کارایی دستگاه گوارش ایجاد شده است .

طول لوله گوارش در مهره­ داران تعیین کننده نوع غذایی است که جاندار می ­خورد .

طول روده گوشت­ خواران کوتاه­ تر از سایر جانوران است .

بلند بودن طول روده گیاه خواران ، فرصت بیش‌تری به دستگاه گوارش می ­دهد تا مواد غذایی موجود در مواد گیاهی را بیش‌تر جذب کند .

زیرا گوارش مواد گیاهی دشوارتر از گوارش گوشت و مواد جانوری است .

علاوه بر آن طولانی شدن روده سطح تماس پوشش درونی روده را با غذا افزایش می­دهد .

 نکته : شباهت چینه دان ، سنگدان و معده :  هر سه محل ذخیره موقتی غذا هستند .

 نکته :  تفاوت چینه دان با سنگدان و معده  :  ماهیچه‌های سنگدان و معده از ماهیچه‌های چینه‌دان قوی‌تر هستند و چینه‌دان محل نرم‌تر شدن غذا ولی سنگدان و معده محل خرد و آسیاب کردن مواد غذایی هستند . 

 

نکته : تفاوت های کیسه ی گوارشی و لوله ی گوارشی :

الف )  کیسه ی گوارشی در کیسه تنان مانند هیدر ، عروس دریایی ، شقایق دریایی و مرجان ها دیده می‌شود .

لوله ی گوارشی در بسیاری از جانوران دیده می‌شود . مانند : کرم خاکی ، گنجشک ، ملخ ، انسان  . . .

ب ) کیسه ی گوارشی فقط یک راه به خارج دارد و آن دهان جانور است .

لوله ی گوارشی دو راه به خارج دارد :  دهان و مخرج . . .

ج ) عبور غذا در کیسه ی گوارشی به صورت دو طرفه است .

در لوله ی گوارشی به صورت یک طرفه است . ( به جز در موارد استثنا مانند استفراغ و یا نشخوار )  .

د ) درکیسه ی گوارشی ، گوارش مواد غذایی ابتدا برون سلولی و سپس درون سلولی است و در داخل واکوئول های غذایی ادامه می‌یابد .

در لوله ی گوارشی ، گوارش مواد غذایی فقط به صورت برون سلولی و دورن لوله ی گوارشی انجام می‌شود .

 تغذیه و گوارش در کرم خاکی :

کرم خاکی جانوری همه ­چیز خوار است ، یعنی هم مواد گیاهی و هم مواد جانوری را می ­تواند مصرف کند و درون خاک حرکت می‌کند . 

حرکت کرم خاکی با استفاده از انقباض و انبساط متناوب ماهیچه های حلقوی و طولی زیر پوست صورت می­ گیرد و تار­های کیتینی زیر سطح شکمی به عنوان تکیه ­گاه عمل می­کنند .

عمل تنفس در کرم خاکی به صورت پوستی است که درآن حالت مویرگ ­های خونی دستگاه گوارش ، خون بسته آن به زیر پوست آمده و با استفاده از لایه مرطوب اطراف پوست عمل تبادل گازها را انجام می ­دهد .

کرم خاکی می­تواند با ترشح مایع مخاطی روی بدن خود با نوعی دفاع غیر­اختصاصی از خودش در مقابل میکروب ­های موجود در خاک دفاع کند .

هنگام حرکت درون خاک ، خاک سر راه خود ، همراه با مواد آلی درون آن را می­ بلعد .

*مسیر عبور غذا در بخش­های مختلف دستگاه گوارش کرم خاکی به صورت زیر است :  

دهان :  مواد سر راه را می­بلعد و هیچ نقشی در گوارش غذا ندارد و فقط جمع­آوری کننده غذاست

حلق :  بخش متسع‌تر از دهان بوده و با توجه به شکل­اش می­تواند در ذخیره موقت غذا موثر باشد . 

مری :  از حلق باریک­تر است . نقش مری هدایت غذا از حلق به چینه­دان است .   

چینه­ دان : بخشی حجیم در انتهای مری بوده و نقش آن ذخیره موقت غذاست و نقشی در گوارش مکانیکی و یا شیمیایی غذا ندارد .

* کرم خاکی معده ندارد

سنگ دان : بخشی حجیم و تقریبا هم اندازه چینه ­دان است که ماهیچه ­های آن از چینه­ دان قوی ­تر است و آغاز کننده گوارش غذاست .

درون سنگ دان، سنگ­ریزه ­هایی وجود دارد که همراه غذا وارد لوله گوارشی شده­ اند ، سنگ دان با استفاده از این سنگ­ریزه ­ها نقشی معادل دندان در آسیاب کردن غذا را دارد .

روده :  غذا پس از عبور از سنگدان ، وارد روده می­شود .

روده طویل­ ترین بخش لوله گوارشی کرم خاکی است .

روده محل گوارش شیمیایی غذاست .

در این جا مواد آلی گوارش یافته و پلی مرها به مونومر های سازنده­ شان هیدرولیز می ­شوند و مواد قابل جذب آن‌ها ، جذب می ­شوند .
دستگاه گوارش در کرم خاکی

 *در دیواره ی روده کرم خاکی برجستگی ­هایی وجود دارد که سطح تماس روده را با غذا افزایش می ­دهند و بدین وسیله تعداد سلول­ هایی که در تماس با غذا قرار می­ گیرند ، افزایش می­ یابد و کارایی روده بیش‌تر می­شود .

مخرج :  مواد گوارش نیافته ، خاک و سنگریزه‌ ها از مخرج کرم خاکی خارج می­ شوند .

 نکته :  مسیر لوله گوارشی در کرم خاکی :

مخرج → روده → معده ندارد → سنگدان → چینه دان → مری → مری → حلق → دهان

 

نکته :  خلاصه ی گوارش د رکرم خاکی :  

1 - همه چیزخوار 

2 - فاقد معده 

3 - گوارش مکانیکی در سنگدان به کمک سنگ­ریزه ­ها 

4 - گوارش شیمیایی و جذب ← روده

5 - برجستگی­ های روده  ← افزایش سطح جذب

نکته : برجستگی­ های دیواره روده نقشی معادل پرزها در روده انسان دارند ، چون هردو سطح جذب غذا را افزایش می­ دهند .

 نکته :  چینه دان کرم خاکی از تغییر شکل مری حاصل شده است .

 تغذیه و گوارش در ملخ  :

ملخ جانوری گیاه­خوار است . صفحه­ های آرواره مانندی که در اطراف دهان ملخ قرار دارد ، برای خرد کردن غذا که عمدتاً برگ­ ها و بخش­ های تازه و نرم گیاهی هستند به کار می­رود .

این صفحات کیتینی بوده و قادرند هم بافت­ هایی گیاهی از جمله بافت ­های رو پوست ساقه ، پارانشیم ، کلرانشیم و حتی کلانشیم گیاهان را مورد استفاده قرار دهند .

اما قادر به استفاده از بافت اسکلرانشیم نمی­باشند . چون سلول­ های این بافت یعنی فیبرها و اسکلرئیدها چوبی شده­ اند .

 ملخ جزو حشرات بالدار بوده و توانایی پرواز آن به احتمال زیاد باعث موفقیت آنان به عنوان فراوان ­ترین و متنوع ­ترین بند پایان شده است .

جمعیت ملخ­ ها دارای الگوی رشد نمایی بوده و جزء جمعیت ­های فرصت طلب محسوب می­ شوند .

از نظر ژنتیکی عدد کروموزومی ملخ نر 2n = 23  و ملخ ماده  2n = 24 می ­باشد .

سیستم تنفسی نایی دارد و گردش خون باز .

طناب عصبی شکمی و سیستم دفاع غیر اختصاصی دارد .

ملخ ­ها مانند سایر حشرات اوریک اسید دفع می­کنند .

ملخ نیز مانند کرم خاکی چینه ­دان و سنگدان داشته و علاوه بر آن‌ها ، معده ، سیستم تنفس نایی و چشم مرکب دارد .

* مسیر عبور غذا در بخش­ های مختلف دستگاه گوارش ملخ به صورت زیر است :  

1 - دهان : در دو طرف دهان صفحات آرواره مانند کیتینی دارد که قادرند بخش­ های تازه و نرم گیاهان را ببرند و وارد دهان کنند .

گوارش مکانیکی غذا از دهان آغاز می­شود .

2 - مری : لوله ی کوتاه و خمیده به دنبال دهان است و نقش آن هدایت غذا به چینه­ دان است .

ابتدای مری باریک و انتهای آن به سمت چینه­ دان پهن ­تر است .

3 - چینه­ دان :  به صورت متسع بوده و بین مری و سنگدان قرار دارد .

نقش چینه­ دان، ذخیره ی غذا و نرم­تر کردن آن است .

4 - سنگدان :  کیسه ­ای پهن و هم­ اندازه ی چینه­ دان است که محل ذخیره موقت غذاست .

در سنگدان گوارش مکانیکی نیز صورت می‌گیرد و ذرات غذایی خرد می­شوند .

5 - معده :  کیسه ­ای متسع بعد از سنگدان است که دارای چندین کیسه در اطراف می ­باشد .

نقش اصلی معده گوارش شیمیایی غذاست .دستگاه گوارش ملخ

گوارش مکانیکی درون معده نیز صورت می­گیرد .

نکته :   کیسه­ های معده چندین کیسه در اطراف معده ملخ هستند که به درون معده راه دارند و باعث افزایش کارآیی معده می ­شوند .

نکته :   جذب مواد غذایی در معده ملخ انجام می­ شود .

گوارش شیمیایی و جذب مواد غذایی مقایسه :

6 - روده :  طول روده کوتاه بوده و نقش اصلی آن جذب آب و فشرده ­تر کردن مواد غذایی برای خارج کردن آن‌ها از مخرج است .

 مقایسه و نقش اصلی روده :

کرم خاکی ← گوارش شیمیایی و جذب

ملخ ← جذب آب و فشرده سازی غذا

 

 نکته 1 : نقش برجستگی­ های دیواره روده کرم خاکی در افزایش سطح تماس غذا و افزایش سطح جذب آن با کیسه­ های معدی در ملخ قابل مقایسه است .

 نکته 2  :   مسیر لوله گوارشی در ملخ :  

مخرج → روده → معده و کیسه های معده → سنگدان →  چینه­ دان → مری→ دهان

18

  تغذیه و گوارش در گنجشک  :

گنجشک مهره داری است با چهار اندام حرکتی ، با سیستم عصبی مرکزی و محیطی مجزا ، و سیستم تنفسی ششی به همراه کیسه ­های هوایی ، که مواد دفعی نیتروژن ­دار  را به صورت اوریک اسید دفع می­کند .

دارای قلبی چهار حفره ­ای و سیستم گرش خون بسته است و سیستم ایمنی دارای دفاع غیر اختصاصی و دفاع اختصاصی است .

دارای بال برای پرواز و بالک ­هایی برای جلوگیری از آشفتگی هوا در هنگام پرواز است .

طرح دستگاه گوارش گنجشک بسیار شبیه کرم خاکی و ملخ است .

  *مسیر عبور غذا در بخش­های مختلف دستگاه گوارش گنجشک به ترتیب زیر است :  

1-   دهان :  در ابتدای لوله گوارش دهان پرنده قرار دارد که به صورت منقار محکمی است . نقش منقار جمع­آوری غذاست .

 *پرنده­ ای به نام سهره در جزایر گالاپاگوس زندگی می­ کند .

شکل منقار این پرنده متناسب با نوع غذایی که مصرف می ­کند تکامل پیدا کرده است .

داروین با مطالعه این پرندگان شواهدی در مورد تغییر گونه کشف کرد . 

انواع سهره  :

1 -  سهره گیاه ­خوار درختی ← منقار کوتاه و محکم ← میوه­ خوار

2 -  سهره کوچک حشره­ خوار درختی ← منقار ظریف و باریک ← حشره ­خوار

3 -  سهره کاکتوس ­خوار زمینی ← منقار کشیده و محکم ← کاکتوس ­خوار

4 -  سهره بزرگ زمینی ← منقار کوتاه و خمیده و محکم ← دانه ­خوارسازگاری منقار سهره ها با رژیم غذایی

طبق نظریه تغییر گونه ­ها براساس انتخاب طبیعی داروین ، سال­ های بسیار دور سهره­ های آمریکای جنوبی به جزایر گالاپاگوس مهاجرت کردند و وارد جزایر مختلف شدند ، در هر جزیره با توجه به نوع غذایی که بیشتر وجود داشت ، منقار سهره ­ها متناسب با آن به مرور زمان تناسب پیدا کرد .

منقار پرنده شهدخوار بلند و باریک و کشیده شده تا برای رسیدن به انتهای گل و مکیدن شهد گل کارایی داشته باشد ، بین منقار پرنده شهدخوار و شکل گل ­ها ، تکامل همراه اتفاق افتاده است .

پرنده شهدخوار در گرده افشانی بین گل­ها نیز موثر است .

تکامل همراه در پرنده ی شهد خوار

1 - مری :  لوله ­ای باریک بین دهان و چینه ­دان است و نقش آن هدایت غذا به چینه ­دان است .مری نقشی در گوارش غذا ندارد .

2 - چینه­ دان :  بخشی از مری بوده که متسع شده است .

چینه ­دان پرندگان آن‌ها را قادر می­سازد تا غذایی را که با سرعت بلعیده­ اند ، درون آن ذخیره کنند .

چینه ­دان محل ذخیره موقت و نرم­ تر کردن غذاست .

چینه ­دان نقشی در گوارش مکانیکی یا شیمیایی غذا ندارد .

3 - معده : غذا پس از عبور از چینه ­دان وارد معده می­ شود .

معده محل شروع گوارش شیمیایی و مکانیکی غذاست .

ماهیچه ­های معده قوی­تر از ماهیچه ­های چینه­ دان هستند .

4 - سنگدان : غذا پس از عبور از معده وارد سنگدان می ­شود .

درون سنگدان گوارش مکانیکی ادامه می­ یابد . بسیاری پرندگان همراه با غذاسنگ ریزه نیز می­خورند .

این سنگ­ریزه ­ها سنگ­دان را توانا می­سازد تا به آسیاب کردن غذا  ( گوارش مکانیکی )  بپردازد .

 * پرندگان دندان ندارند و به جای آن سنگ­دان آسیاب کردن غذاها را عهده ­دار است .
دستگاه گوارش در گنجشک

5 - روده :  غذا پس از عبور از سنگ­دان وارد روده می­شود .

درون روده گوارش شیمیایی ادامه می ­یابد .

غذای گوارش یافته جذب روده می‌شود . آب نیز از دیواره روده جذب شده و مواد گوارش نیافته از مخرج خارج می­شود .

 *مسیر لوله گوارشی گنجشک :                           مخرج →روده → سنگدان → معده → چینه­دان → مری→ دهان

 

*خلاصه گوترش در گنجشک :

 

همه ­چیزخوار

گوارش مکانیکی ← معده و سنگدان

گوارش شیمیایی ← معده و روده

جذب← روده

 

*معده هم گوارش مکانیکی را انجام می­دهد و هم گوارش شیمیایی .

* نکته 1 : مقایسه مسیر لوله گوارشی در کرم خاکی ، ملخ و گنجشک :

مخرج →روده  → معده ندارد  →سنگدان → چینه­دان→ مری →   حلق  → دهان  : کرم خاکی

مخرج →روده  → معده و کیسه­های معده  →سنگدان → چینه­دان→ مری → دهان      :  ملخ

مخرج →  روده  →  سنگدان   →   معده     →   چینه­دان   →   مری   →   دهان  :  گنجشک

 

 در مقایسه لوله گوارشی کرم خاکی، ملخ و گنجشک به نکات زیر توجه کنید :

1 - حلق فقط در کرم خاکی دیده می­شود .

2 - مری و چینه­دان بین هر 3 مشترک است .

3 - هر سه سنگدان دارند . در کرم خاکی و ملخ سنگدان بعد از چینه ­دان قرار دارد ، اما در گنجشک معده بین چینه­ دان و سنگدان قرار دارد .

 

*موقعیت سنگدان : 

کرم خاکی و ملخ : چینه دان ← سنگدان

 گنجشک : چینه دان ← معده ← سنگدان

 

4 - کرم خاکی فاقد معده است در حالی که ملخ و گنجشک معده دارند .

5 - ملخ علاوه بر معده ، کیسه­ های معده را نیز دارد . 

 17

* پرندگان :

 

20 - همه چیز خوار ← گنجشگ و مرغ خانگی ( از حشرات ، دانه ها و میوه ها تغذیه می کنند )

22 - گیاه خوار ← پرنده ی شهد خوار ، سهره ی گیاه خوار درختی ، سهره ی کاکتوس خوار زمینی

21 - گوشت خوار  ← عقاب و جغد ( موش ، پرندگان کوچک ، مار و حشرات را شکار می کنند )


 

 تست  :  در  . . . . . . . . .، غذا  . . . . . . . . .                                                                                                                                     ( کنکور سراسري 89 )

1 )  گاو – بدون وجود باكتري‌ها، گوارش پيدا نمي‌كند .           2 )  گنجشك – پس از سنگدان به معده وارد مي‌شود .

3 )  كرم خاكي – پس از سنگدان به روده وارد مي‌شود .        4 )  ملخ – قبل از سنگدان گوارش پيدا نمي‌كند .

پاسخ تشریحی :  در كرم خاكي معده وجود ندارد و غذا پس از سنگ‌دان وارد روده مي‌شود .

در گاو بدون وجود باكتري‌ها سلولز گوارش شيميايي نمي‌يابد اما ساير مواد غذايي در شيردان و روده گوارش شيميايي مي‌يابند .

در گنجشك سنگ‌دان پس از معده قرار دارد بنابراين غذا پس از سنگ‌دان وارد روده مي‌شود .

در ملخ گوارش توسط صفحات آرواره مانندي كه در اطراف دهان وجود دارد آغاز مي‌شود كه اين گوارش از نوع مكانيكي است و قبل از سنگ‌دان نيز انجام مي‌گيرد .

پاسخ صحیح گزينه‌ي «3» می باشد .


 

تست :  در ملخ  . . . . . . . . . . . . . . . . . . گنجشک،  . . . . . . . . . . . . . . . می‌‌شود .                                      ( کنکور سراسري 91 )

1 )  برخلاف - آب در روده جذب                                       2 )  برخلاف - مواد غذایی در معده جذب

3 )  همانند - مواد گوارش نیافته در چینه دان ذخیره              4 )  همانند - غذا پس از گوارش شیمیایی وارد سنگدان

پاسخ تشریحی :  در ملخ جذب موادغذایی در معده صورت می­گیرد و روده در جذب آب و فشرده­ تر کردن مواد غذایی برای خارج کردن از مخرج نقش دارد .

در گنجشک جذب مواد غذایی و آب در روده صورت می ­گیرد ، بنابراین در هر دو جذب آب در روده انجام می­گیرد .

ملخ و گنجشک هر دو چینه ­دان دارند که محل موقتی ذخیره­ ی غذا است اما غذایی که در چینه­ دان گنجشک ذخیره شده هنوز گوارش خود را آغاز نکرده و گوارش آن از معده آغاز می­ شود .

در حالی که غذایی که در چینه ­دان ملخ ذخیره شده گوارش مکانیکی خود را توسط صفحات آرواره مانند اطراف دهان آغاز کرده است .

در ملخ غذا پس از سنگ­دان وارد معده می­ شود بنابراین غذایی که در سنگ­دان قرار دارد گوارش شیمیايی خود را شروع نکرده در صورتی که در گنجشک غذا پس از معده یعنی پس از شروع گوارش شیمیایی وارد سنگ­دان می­ شود .

پاسخ صحیح گزينه‌ي «2» می باشد .


 تست :  در . . . . . . گوارش شیمیایی غذا در روده و در . . . . . . گوارش مکانیکی غذا در معده آغاز می‌شود .             ( کنکور سراسری خارج كشور 91 )

1 )  گنجشک - ملخ                                                     2 )  ملخ - گنجشک               

3 )  گنجشک - کرم خاکی                                            4 )  کرم خاکی - گنجشک

پاسخ تشریحی :  كرم خاكي معده ندارد و گوارش مكانيكي آن از سنگ‌دان و گوارش شيميايي آن از روده آغاز مي‌شود .

در گنجشك گوارش مكانيكي و شيميايي از معده آغاز مي‌شود .

پاسخ صحیح گزينه‌ي «4» می باشد .


 

تست :در دستگاه گوارش  . . . . . . ، بخشی که بلافاصله قبل از  . . . . . . . . . . . قرار دارد ، می تواند مواد غذایی را به طور موقت ذخیره نموده و تنها به  . . . . . . . . . مواد غذایی بپردازد .                                                ( کنکور سراسری 92 )

1 )  ملخ - روده - جذب                                                    2 )  گاو - شیردان - گوارش شیمیایی

3 )  کرم خاکی - روده - گوارش مکانیکی                              4 )  گنجشک - سنگدان - گوارش شیمیایی

پاسخ تشریحی :  در ملخ جذب در معده صورت می گیرد و گوارش شیمیایی نیز انجام می دهد .

در گاو قبل از شیردان هزارلا قرار دارد و نقش آبگیری دارد .

در کرم خاکی قبل از روده سنگدان قرار دارد که گوارش مکانیکی انجام می دهد .

در گنجشک قبل از سنگدان معده قرار دارد که گوارش مکانیکی نیز انجام می دهد .

پاسخ صحیح گزینه  (3)  می باشد .


 تست :  در  . . . ، محتویات لوله ی گوارش ، پس از آن که گوارش مکانیکی را آغاز نمودند ، بلافاصله وارد بخش دیگری می شوند که جایگاه  . . .  است .                          ( کنکور سراسری 93 )

1 ) کرم خاکی بر خلاف گنجشک – ترشح آنزیم های گوارشی

2 ) گنجشک بر خلاف ملخ – اصلی جذب مواد غذایی و آب

3 ) ملخ همانند کرم خاکی – آغاز گوارش شیمیایی مواد غذایی

4 ) گنجشک همانند ملخ – هضم شیمیایی و مکانیکی مواد غذایی

پاسخ تشریحی :  . در ملخ گوارش مکانیکی در سنگدان اغاز می شود و بخش بعدی یعنی روده گوارش شیمیایی و جذب صورت می گیرد .

در ملخ گوارش مکانیکی از دهان آغاز می شود و در بخش بعدی یعنی مری و چینه دان ذخیره بدون گوارش است .

در گنجشک گوارش مکانیکی از معده آغاز می شود و در سنگدان یعنی بخش بعدی گوارش مکانیکی است .

پاسخ صحیح گزینه  (1)  می باشد


 

سازش دستگاه گوارش علف‌خواران :

دستگاه گوارش مهره‌ داران (ماهي‌ها ، دوزيستان ، خزندگان ، پرندگان و پستانداران ) با يك‌ديگر تفاوت‌هايي دارد .

اين تفاوت‌ها براي حداكثر استفاده از غذا و كارايی دستگاه گوارش ايجاد شده است .

طول لوله گوارش تعيين‌كننده نوع غذايي است كه جاندار مي‌خورد .  

( گوشتخواران لوله ی گوارشی كوتاه ، همه چیزخواران و گياه‌خواران لوله ی گوارشی بسيار طويل )  

طول روده گوشتخواران كوتاه‌تر از ساير جانوران است ← گوارش گوشت و مواد جانوري آسان‌تر از مواد گياهي است و غلظت مواد جانوري آن نيز زياد است .

بلندتر بودن طول روده فرصت بيش‌تري مي‌دهد تا مواد غذايي موجود در مواد گياهي را بيش‌تر جذب كند .

گوارش مواد گياهي دشوارتر از مواد جانوري است ← علاوه بر اين طولانی تر شدن روده سطح تماس پوشش دروني را با غذا افزايش مي‌دهد و مي‌دانيم كه غلظت مواد غذايي قابل جذب در غذاهاي گياهي كم‌تر از مواد جانوري است .

 نکته : نوزاد قورباغه كه آبزي است گياه‌خوار است ، اما قورباغه بالغ از حشرات تغذیه می کند و گوشتخوار است .

نسبت طول روده نوزاد قورباغه به طول بدن بسيار بيش‌تر از اين نسبت در قورباغه بالغ است .

هنگام دگرديسي و تبديل نوزاد قورباغه به قورباغه بالغ رشد روده نسبت به ساير اندام‌ها اندك است .

 

                                                                               آبشش ← شش

 * در طي دگرديسي  (تبديل نوزاد قورباغه به قورباغه بالغ)    :   باله‌ها ←  دست و پا

                                                                               رژيم گياه‌خواري ←  رژيم حشره‌خواري  (گوشت‌خواري)

 

 * پستانداران گياه‌خوار عموماً روده ی بسيار طويلي دارند .

در لوله ی گوارشي بسياري از گونه‌هاي پستانداران گياه‌خوار حفره‌هايي وجود دارد كه باكتري‌هاي تجزيه‌كننده سلولز در آن‌جا سلولز موجود در مواد گياهي را به مواد ساده و قابل جذب تبديل مي‌كنند .

 * باكتري‌هاي تجزيه‌كننده سلولز ساكن لوله گوارشي پستانداران گياه‌خوار ، جزء باكتري‌هاي هتروتروف هستند .  ( ضمناً بيش‌تر باكتري‌ها هتروتروف‌اند )  .مقایسه ی طول روده ی علف خواران و گوشتخواران

مي‌دانيم كه جانوران آنزيم سلولاز نمي‌سازند . سلولاز آنزيمي است كه سلولز را هيدروليز مي‌كند و گلوكزهاي آن را آزاد مي‌كند .

در بعضي از گياه‌ خواران مانند فيل و اسب ميكروب‌هاي تجزيه‌‌كننده ی سلولز ، در روده ی  بزرگ يا روده ی كور زندگي مي‌كنند .

روده ی كور و روده‌ي بزرگ فيل و اسب برخلاف انسان مواد حاصل از گوارش سلولز را جذب مي‌كند .

از آن‌جا كه گوارش سلولز در روده باريك اين جانوران انجام نمي‌شود ، بسياري از مواد غذايي موجود در روده‌ي آن‌ها دفع مي‌شود .

 

محل حضور باکتری های تجزیه کننده ی سلولز و ترشح‌کننده سلولاز :

 

اسب و فیل ← روده بزرگ و روده کور : مواد حاصل از تجزیه سلولز جذب روده می شوند

انسان ← روده بزرگ : مواد حاصل از تجزیه سلولز جذب نمی شوند ، ولی ویتامین‌های B و K جذب خون می‌شوند

نشخوارکنندگان ( گاو و گوزن )  ← سیرابی و نگاری : مقدار قابل توجهی از سلولز تجزیه می شود

موریانه ← روده : مواد حاصل از تجزیه سلولز جذب روده می شوند

 

بعضی از تاژکداران جانور مانند به صورت همزیست درون لوله گوارش موریانه­ ها زندگی و آنزیم ­های مورد نیاز برای هضم چوب و سلولز را فراهم می­ کنند .

تاژکداران جانور مانند، آغازیانی هتروتروف و تک­ سلولی هستند .

 نکته : مصرف طولانی مدت آنتی بیوتیک­ های خوراکی ، باکتری ­های دستگاه گوارش از جمله باکتری­های تولید‌کننده‌ی ویتامین B  و K  را از بین می­ برد .

ساخته شدن این دو ویتامین توسط باکتری ­ها باعث می ­شود اگر انسان بنا به اختلالات تغذیه ­ای آن‌ها را مصرف نکند ، با توجه به تولید آ‌‌‌ن‌ها در روده از مصرف خوراکی آنها تقریباً بي‌نیاز باشد .

دستگاه گوارش نشخوارکنندگان :

دستگاه گوارش نشخوار کنندگان مانند گاو ، گوسفند ، گوزن و بز ، برای استفاده از سلولز موجود در مواد غذایی سازگاری پیدا کرده است .

معده این جانوران چهار بخشی است و مواد گیاهی طی مراحل زیر از بخش­ های مختلف دستگاه گوارش عبور می­ کنند .

 

1 -  جانور ابتدا مواد گیاهی را نیمه جویده از دهان وارد مری می­کند .

2 -  مواد گیاهی نیمه­ جویده وارد سیرابی می­شوند  ( تحت تأثیر باکتری­های تجزیه­کننده سلولز قرار می­گیرند )

3 -  سپس مواد نیم جویده وارد نگاری می­شوند ( تحت تأثیر باکتری­های تجزیه ­کننده سلولز قرار می ­گیرند )  

4 -  بازگشت مواد غذایی از نای به مری و دهان

5 -  جویدن مجدد مواد و سپس انتقال از دهان به مری

6 -  ورود مواد غذایی نشخوار شده به هزارلا  ( آب­گیری )  

7 -  انتقال مواد آب­گیری شده به شیردان  ( گوارش شیمیایی )  

8 -  ورود مواد گوارش یافته به روده

9 -  دفع مواد غذایی هضم نشده از مخرجدستگاه گوارش گاو

 

 نکته :  در نشخوار­کنندگان غذا سه­ بار از مری عبور می­ کند :

 نکته :   در رابطه با اجزاء دستگاه گوارش نشخوار کنندگان به نکات زیر توجه کنید :  

* ترتیب ورود غذا :  سیرابی ← نگاری ← هزارلا ← شیردان 

* ترتیب قرار گرفتن از جلو به عقب :  نگاری ← هزارلا ← شیردان ← سیرابی

از نظر اندازه :

کوچکترین ← نگاری ( به سر نزدیک تر است )

بزرگترین ← سیرابی ( به دم نزدیک تر است )

سیرابی و نگاری :  شروع گوارش شیمیایی سلولز  ( گوارش ناقص سلولز )  

شیردان :  معده اصلی گاو است و گوارش شیمیایی کربوهیدرات ها را انجام می­دهد .

روده :  محل کامل شدن گوارش شیمیایی و جذب غذاست .


 

تست :  كدام بخش معده‌ي گاو به دم نزديك‌تر است؟                                         ( کنکور سراسري 87 )

1 )  هزار لا                         2 )  نگاري                          3 )  سيرابي                         4 )  شيردان

پاسخ تشریحی   :  گزينه‌ي «3»

در معده‌ي چهار قسمتي گاو بزر‌گ‌ترين بخش سيرابي است كه به دم گاو نزديك‌تر است و نگاري دورترين بخش معده‌ ی گاو از دم است .


  خلاصه :  

 اجزاء دستگاه گوارش نشخوار کنندگان

* در سیرابی و نگاری مقدار قابل توجهی از سلولز موجود در گیاه تجزیه می­ شوند .

* در شیردان آنزیم­ های گوارشی جانور، موجب گوارش شیمیایی غذا می­شوند .

در شیردان مواد غذایی همراه با باکتری ­هایی که با آن وارد شده‌اند گوارش می­ یابند و مقدار زیادی از مواد غذایی آماده ی جذب می ­شوند .

 *  باکتری­ها با سرعت بسیار تولید مثل  ( تقسیم دوتایی )  می­کنند و بنابراین مقدار آن‌ها تقریباً همیشه در لوله گوارش جانور ثابت می­ماند .

محل استقرار باکتری ها :

فیل و اسب ← روده بزرگ و روده کور ( انتهای لوله گوارش )

گاو و گوزن ( نشخوارکنندگان ) ← سیرابی و نگاری ( ابتدای لوله گوارش )

 

* دستگاه گوارش نشخوارکنندگان به علت سازگاری بیش‌تری که برای زندگی باکتری­های تجزیه­کننده­ی سلولز و گوارش کامل غذا پیدا کرده است، نسبت به علف­خواران دیگر مانند فیل و اسب کارآیی بیش‌تری دارد .

 هضم چوب یا سلولز : 

                                                                               ← به وسیله ی باکتری های ساکن سیرابی و نگاری

1 - در گیاه­خواران  نشخوارکننده ( گاو ، گوسفند ، بز ، گوزن ) ←

                                                                               ← به وسیله ی آغازیان لوله ی گوارش

2 - در موریانه ←  به‌وسیله تاژکداران جانور مانند ( آغازیان ) ساکن لوله گوارش 

 

3 - در گیاه­خواران غیر نشخوارکننده ← به‌وسیله میکروب­ های ساکن روده­ ی کور یا روده بزرگ

 

4 - در انسان ← به‌وسیله باکتری تجزیه¬کننده سلولز موجود در روده¬ی بزرگ 

 

علف­خواران آنزیم تجزیه­ کننده سلولز  ( سلولاز )  را ندارند بلکه برای تجزیه سلولز و استفاده از مواد غذایی آن وابسته به باکتری­ های تجزیه‌کننده سلولز مستقر در لوله گوارش خود هستند و بین آن‌ها رابطه همزیستی از نوع هم­یاری وجود دارد .

e-max.it: your social media marketing partner

دیدگاه‌ها   

+3 #3 نازنین 1394-10-23 20:14
عااااااااااااال یه خیلی ممنون از مطالب خوبتون :-):-)
نقل قول کردن
+4 #2 mina 1394-08-01 04:38
:lol:ﻋﺎﻟﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮﺗﺮﻳﻦ ﺧﻴﻠﻲ ﺧﻮﺏ ﺑﻮﺩ
ﻣﻤﻨﻮﻧﻢ
نقل قول کردن
+4 #1 کنکوری 1394-07-29 05:51
ممنون ازمطالبتون به نظرم خوب بودن...یاعلی
نقل قول کردن

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

Phonenumber
logo-samandehi